Τι είναι η αρχαία πρακτική της «καλής φωτιάς» που καίει λιβάδια - Σώζει πουλιά, αρκούδες και μούρα
Η αρχαία πρακτική της «καλής φωτιάς»
Αυτή η αρχαία τέχνη των ιθαγενών βοηθά την άγρια ζωή που εξαρτάται από τη φωτιά για την επιβίωσή της.
Κάθε άνοιξη, περισσότεροι από 600.000 γερανοί μεταναστεύουν μέσω της Νεμπράσκα ακολουθώντας τον ποταμό Πλατ.
Έχοντας φτάσει από τις νότιες ΗΠΑ και το Μεξικό, τα πουλιά παραμένουν σε μια τοποθεσία για εβδομάδες, τρώγοντας κατά τη διάρκεια της ημέρας στα χωράφια για να προετοιμαστούν για το ταξίδι τους μέχρι τη Σιβηρία.
Σηκώνονται με τον ήλιο, βγάζουν τα κεφάλια τους κάτω από τα γκρίζα φτερά τους και αρχίζουν τις χαρακτηριστικές κραυγές τους, έναν εκκωφαντικά δυνατό ήχο που ακούγεται επανειλημμένα στο λαιμό τους.
Στη συνέχεια συμβαίνει κάτι εκπληκτικό: πετούν σε κύματα δεκάδων χιλιάδων, φεύγοντας για να τραφούν στα κοντινά χωράφια πριν επιστρέψουν στο ποτάμι τη νύχτα.
Το θεαματικό σόου αποτελεί τον σημαντικότερο πόλο έλξης του τουρισμού για τις πόλεις της περιοχής, με οικονομικό αντίκτυπο περίπου 14,3 εκατ. δολάρια ετησίως. Οι παρατηρητές πουλιών μεταναστεύουν κάθε χρόνο κατά χιλιάδες στο Κέντρο Iain Nicolson Audubon στο καταφύγιο Rowe στο Kearney ή στο Crane Trust έξω από το Γκραντ Άιλαντ της Νεμπράσκα.
Όμως, αυτός ο πολύτιμος τόπος στάσης έχει απειληθεί, όπως και άλλα λιβάδια σε όλο τον κόσμο, από διάφορους παράγοντες, όπως η γεωργία και τα χωροκατακτητικά φυτικά είδη.
Για τη διατήρησή του, οι συντηρητές αναβιώνουν μια αρχαία αλλά για πολύ καιρό καταπιεσμένη μέθοδο διαχείρισης γης: τις ελεγχόμενες φωτιές.
Γνωστές και ως «συνταγογραφημένες πυρκαγιές» ή «πολιτιστικές πυρκαγιές», αυτές οι σκόπιμα πυροδοτούμενες, ελεγχόμενες πυρκαγιές έχουν λάβει όλο και μεγαλύτερη προσοχή τα τελευταία χρόνια, ως ένας τρόπος να καθαριστεί η ξηρή χαμηλή βλάστηση που μπορεί να συσσωρευτεί και να τροφοδοτήσει τεράστιες πυρκαγιές.
Μια ανασκόπηση του 2024 δείχνει ότι η προσχεδιασμένη φωτιά μπορεί να μειώσει τη σοβαρότητα των πυρκαγιών μεταξύ 62% και 72% σε σχέση με τις μη επεξεργασμένες περιοχές.
Ωστόσο, η ιδέα των προσχεδιασμένων φωτιών δεν είναι καινούργια. Οι ιθαγενείς κοινότητες χρησιμοποιούσαν επί καιρό «πολιτιστικές πυρκαγιές» για να απομακρύνουν το παλιό χορτάρι και να υποστηρίξουν τη νέα ανάπτυξη.
Επιπλέον, οι ελεγχόμενες πυρκαγιές μπορούν επίσης να συμβάλουν στη δημιουργία ενός υγιούς οικοσυστήματος για τους γερανούς και άλλα είδη, δημιουργώντας ανοιχτά οικοσυστήματα.
«Τα λιβάδια είναι ένα από τα πιο απειλούμενα οικοσυστήματα παγκοσμίως, με έρευνες να δείχνουν μείωση της βιοποικιλότητας των λιβαδιών κατά 60% από τη δεκαετία του 1970», λέει η Αμάντα Χέφνερ, υπεύθυνη εκπαίδευσης στο καταφύγιο Rowe της Audubon.
«Έτσι, ο καλύτερος τρόπος για να διασφαλίσουμε ότι τα λιβάδια θα παραμείνουν λιβάδια, είναι να διασφαλίσουμε ότι χρησιμοποιούμε εργαλεία για να τα διατηρήσουμε σε αυτό το βιότοπο, εργαλεία όπως οι προκαθορισμένες πυρκαγιές».
Αυτό επιτρέπει την «ανακύκλωση των θρεπτικών συστατικών», προσθέτει η Χέφνερ.
Οι δασικές πυρκαγιές είναι συχνά πυρκαγιές υψηλής έντασης που απογυμνώνουν τη γη από θρεπτικά συστατικά, ενώ οι χαμηλής έντασης, προδιαγεγραμμένες πυρκαγιές μπορούν να καθαρίσουν την καύσιμη ύλη αφήνοντας άζωτο, μέταλλα που βρίσκονται στη στάχτη και μερικώς καμένο, αποσυντιθέμενο βιολογικό υλικό, αυξάνοντας τα θρεπτικά συστατικά στο έδαφος αμέσως μετά την πυρκαγιά. Με την απομάκρυνση των σκουπιδιών, υπάρχει πλέον χώρος για νέα, πιο θρεπτική ανάπτυξη.
Οι προκαθορισμένες πυρκαγιές περιλαμβάνουν το σχεδιασμό συγκεκριμένων εκτάσεων για την πυρπόληση. Αυτά τα τμήματα μπορεί να βρίσκονται κοντά σε διαχωριστικά πυρκαγιάς, όπως ένας δρόμος, ή οι ειδικοί στις φωτιές μπορεί να «κουρέψουν» τα διαχωριστικά γύρω από την περιοχή της φωτιάς, τα οποία απομακρύνουν τα απορρίμματα και τα ξηρά χόρτα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην εξάπλωση της φωτιάς. Θα ψεκάσουν επίσης με νερό για να εμποδίσουν την εξάπλωση της φωτιάς.
Πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους πράγματα όπως η υγρασία, η κατεύθυνση του ανέμου και το πού θέλουν να ωθήσει τη φωτιά ο άνεμος αυτός. Αν έχουν κόψει ένα σχήμα U, για παράδειγμα, μετακινούν τη φωτιά προς τα εμπρός μέχρι να καεί εντελώς το τμήμα. Η ομάδα συνεργάζεται για να την κρατήσει υπό έλεγχο.
Τα τμήματα είναι συνήθως σχετικά μικρά και ο χρόνος καύσης εξαρτάται από την τελευταία φορά που κάηκαν, από το αν τα ζώα που βόσκουν είναι πρόθυμα να φάνε εκεί, από το ποια χωροκατακτητικά είδη καταλαμβάνουν την περιοχή και από το πώς χρησιμοποιείται η περιοχή από την άγρια ζωή.
Οι πυρκαγιές αποτελούν μέρος μιας προσπάθειας για την αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος των γερανών, το οποίο, σύμφωνα με τους οικολόγους, διαμορφωνόταν μέσω μιας περίπλοκης αλληλεπίδρασης φυσικών κύκλων και της παρέμβασης των ιθαγενών κοινοτήτων. Η ανθρώπινη επίδραση έχει μεταμορφώσει πλήρως αυτό το αρχικό περιβάλλον, πράγμα που σημαίνει ότι η πλήρης επιστροφή στις αρχικές συνθήκες είναι αδύνατη και καθιστά αυτή τη μορφή μερικής αποκατάστασης ζωτικής σημασίας.
Οι Γερανοί
Brandon Withrow μέσω BBC
Ένας χαμένος παράδεισος για τους γερανούς
Στην αρχική του μορφή, ο κάποτε πλατύς, αλλά σχετικά ρηχός ποταμός Πλατ παρείχε στους γερανούς έναν ανοιχτό χώρο για να φωλιάζουν, ενώ παράλληλα παρακολουθούσαν τους θηρευτές. Αυτά τα ψηλά πουλιά με ύψος από 1.2 έως 1.5 μέτρα και άνοιγμα φτερών από 1.8 έως 2.1 μέτρα έβρισκαν άφθονα φυτά και έντομα για να φάνε στα λιβάδια της Νεμπράσκα. Οι κεραυνοί έφερναν περιστασιακές πυρκαγιές, οι οποίες καθάριζαν το νεκρό υλικό και ανανέωναν την αυτοφυή φυτική ζωή.
«Υπολογίζεται ότι, ειδικά στις κεντρικές μεγάλες πεδιάδες, όπου βρίσκεται η Νεμπράσκα, υπήρχε ένα διάστημα επαναφοράς των πυρκαγιών κάπου μεταξύ πέντε και επτά ετών», λέει ο Τζος Βίζε, διαχειριστής της περιοχής για το Crane Trust. «Ένα στρέμμα θα καίγονταν κάθε πέντε έως επτά χρόνια».
Αυτές θα μπορούσαν να ήταν πυρκαγιές που προκλήθηκαν από κεραυνούς ή ακόμη και πολιτιστικές πυρκαγιές των ιθαγενών, σημειώνει.
«Αυτό που κάνει η φωτιά είναι να καθαρίζει αυτή τη βλάστηση», λέει ο Βίζε. «Ειδικά για τους γερανούς, αυτό τους επιτρέπει να βάλουν το ράμφος τους στο χώμα και να μαζέψουν κονδύλους», καθώς και γαιοσκώληκες και διάφορα ασπόνδυλα.
Οι κοινότητες των ιθαγενών κατανοούσαν τη σημασία της φωτιάς για ένα υγιές περιβάλλον για ορισμένα πουλιά και άλλα είδη, λέει η Έιμι Κάρντιναλ Κρίστενσεν, σύμβουλος πολιτικής για την Πρωτοβουλία Ιθαγενών Ηγετών και συν-διοργανώτρια του podcast «Καλή Φωτιά».
«Οι ιθαγενείς βρίσκονταν στη γη και θα είχαν δει αυτές τις φωτιές από αστραπές» και τις αναπαρήγαγαν με ελεγχόμενες καύσεις, λέει η Κρίστενσεν. Ανάλογα με το έθνος, λέει, υπήρχαν συγκεκριμένοι ειδικοί, αρχηγοί πυρκαγιών, γιαγιάδες ή οικογένειες, με τη γνώση και την ευθύνη για τις πολιτιστικές πυρκαγιές.
Αυτές οι πολιτιστικές πυρκαγιές εμπόδιζαν τα λιβάδια να ξαναγίνουν δάσος και καθάριζαν τη γη με τρόπο που θα διευκόλυνε το κυνήγι κουνελιών, νυφίτσας, ακόμη και βίσωνος, λέει.
Η Κρίστενσεν είναι Μετίς, φυλή μιγάδων της Βορείου Αμερικής, και μεγάλωσε στη βόρεια Αλμπέρτα του Καναδά. Έχει εργαστεί ως ερευνήτρια στην Καναδική Δασική Υπηρεσία και είναι ειδικός στις πυρκαγιές των ιθαγενών για το Εθνικό Τμήμα Διαχείρισης Πυρκαγιών των Πάρκων του Καναδά. Η φωτιά έχει αποτελέσει μεγάλο μέρος της ζωής της.
Ο Καναδάς, δήλωσε η Κρίστενσεν, «έγινε πολύ καλός στην καταστολή των πυρκαγιών». Καθώς οι Ευρωπαίοι άποικοι κατοίκησαν τη γη τόσο στον Καναδά όσο και στις ΗΠΑ, οι ιθαγενείς πρακτικές πυρκαγιάς καταπιέστηκαν.
Ένα συρρικνωμένο ποτάμι
Ο ποταμός Πλατ άλλαξε επίσης. Καθώς οι Ευρωπαίοι άποικοι μετακινήθηκαν δυτικά, οι πόλεις έφραξαν τον Πλατ και συρρίκνωσαν τη ροή και το μέγεθός του, επιτρέποντας την εξάπλωση της δασικής και φυτικής ζωής προς το εσωτερικό του ποταμού.
Σύμφωνα με το κέντρο Audubon, η ανθρώπινη δραστηριότητα μείωσε το πλάτος του καναλιού στον ποταμό Πλατ κατά 80-90%. Οι υγρότοποι και τα λιβάδια της Νεμπράσκα έγιναν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, με αποτέλεσμα να εξαφανιστεί περίπου το 75% αυτών των άγριων χώρων. Χωρίς τις αρχικές πηγές μιας ολοκληρωμένης διατροφής, τα πουλιά κατέληξαν να τρώνε ένα κύριο γεύμα από άχρηστα δημητριακά, που είναι κυρίως καλαμπόκι, το οποίο περισσεύει στα χωράφια από τη συγκομιδή.
Ακόμη και με αυτές τις αλλαγές, οι γερανοί έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτικά πουλιά, με περισσότερα από μισό εκατομμύριο να καταφθάνουν ετησίως από τον Φεβρουάριο έως τις αρχές Απριλίου, πραγματοποιώντας μια τεράστια επίδειξη.
Ενώ ο ποταμός Πλατ είναι ο μεγαλύτερος «διάδρομος» μετανάστευσης των γερανών sandhill, μικρότεροι πληθυσμοί μπορούν να βρεθούν να μεταναστεύουν μέσω άλλων περιοχών των ΗΠΑ, όπως το Λόντι της Καλιφόρνιας, όπου διοργανώνεται ακόμη και ετήσιο φεστιβάλ. Τριάντα λεπτά μακριά από το Rowe, στο Crane Trust, περίπου 10.000 στρέμματα προστατεύονται ως κρίσιμος βιότοπος για τους απειλούμενους γερανούς whooping και τους γερανούς sandhill.
Τόσο το Rowe όσο και το Crane Trust χρησιμοποιούν βόσκοντες βίσονες ή βοοειδή μαζί με ελεγχόμενες πυρκαγιές για να διατηρήσουν τα ανοιχτά λιβάδια και να αποτρέψουν την καταπάτηση των θάμνων. Το Crane Trust διαθέτει ακόμη και το δικό του κοπάδι βισόνων για το σκοπό αυτό.
«Χρησιμοποιούμε [τις πυρκαγιές] για να ελέγξουμε τα χωροκατακτητικά είδη, όπως ο ανατολικός κόκκινος κέδρος, για παράδειγμα», λέει ο Τιμ Σμιθ, διευθυντής διαχείρισης γης για το Crane Trust. «Αν το αφήσεις και κυριαρχήσει ο κέδρος, θα καταστήσει άχρηστο το βιότοπο για τους γερανούς sandhill».
Αρκούδες Γκρίζλι
Brandon Withrow μέσω BBC
Χορεύουν τα κοτόπουλα των λιβαδιών
Οι προκαθορισμένες πυρκαγιές γίνονται σε τμήματα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν καίγονται όλα μαζί. Ορισμένες περιοχές επιλέγονται με βάση το πού δεν βόσκουν βίσονες ή βοοειδή ή πού υπάρχει καύσιμη ύλη, όπως σκουπίδια. Η καύση σε τμήματα δημιουργεί επίσης μεγαλύτερη ποικιλομορφία μέσω μικροβιοτόπων για διαφορετικά είδη που προτιμούν ψηλά ή κοντά χόρτα, λέει ο Βίζε.
«Τα τμήματα οικοτόπων αυξάνουν τη βιοποικιλότητα και [υποστηρίζουν] σημαντικά είδη-κλειδιά, όπως τα κοτόπουλα των λιβαδιών», προσθέτει η Χέφνερ. «Η κοντή βλάστηση τους επιτρέπει να χορεύουν και να ζευγαρώνουν [σε περιοχές γνωστές ως «leks»], αλλά χρησιμοποιούν επίσης την ψηλότερη βλάστηση για να κρύβουν τις φωλιές τους από τα αρπακτικά».
Οι ειδικοί λένε ότι και άλλα άγρια ζώα, φυτά και έντομα που ζουν στα λιβάδια επωφελούνται επίσης σημαντικά από τη δύναμη της φωτιάς, όπως τα βατόμουρα, οι αρκούδες γκρίζλι και οι μέλισσες.
«Ο πατέρας μου είναι βιολόγος αρκούδων γκρίζλι», λέει ο Τσάρλι ΜακΛέλαν, ειδικός στη φωτιά και τη βλάστηση για τα Πάρκα του Καναδά. Ο πατέρας του, ο ερευνητής Μπρους ΜακΛέλαν, «εργάστηκε σε όλη του την καριέρα επί 45 χρόνια για τις αρκούδες γκρίζλι στη νοτιοανατολική Βρετανική Κολομβία». Ο Τσάρλι και η αδελφή του, η Μισέλ, που είναι και οι δύο τώρα ειδικοί σε θέματα αρκούδων, ήταν κοντά στις αρκούδες γκρίζλι σε όλη τους τη ζωή. Λέει ότι έχει δει την επίδραση της φωτιάς στο βιότοπο και τη δραστηριότητα των αρκούδων, η οποία τεκμηριώνεται επίσης από έρευνες σε γκρίζλι και άλλες αρκούδες.
Κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και πλησιάζοντας στη χειμερία νάρκη, οι αρκούδες βασίζονται σε τροφή που παχαίνει γρήγορα, τόσο ως προετοιμασία για τους χειμερινούς μήνες όσο και για τη γέννα. Για ορισμένες αρκούδες κατά μήκος της ακτής του Ειρηνικού, ο σολομός παίζει μεγάλο ρόλο στην πάχυνση, για άλλες στα Βραχώδη Όρη, είναι τα μούρα, όπως τα βατόμουρα. Αυτές οι θερμίδες είναι ζωτικής σημασίας για μια επιτυχημένη εγκυμοσύνη. Αν δεν υπάρχουν αρκετές θερμίδες, οι επίδοξες μητέρες αρκούδες θα καθυστερήσουν ακόμη και την εμφύτευση του ωαρίου.
Σύμφωνα με τον Τσάρλι ΜακΛέλαν, η έρευνα του πατέρα του έδειξε τη σημασία των καύσεων για τη δημιουργία χωραφιών με βατόμουρα. Οι θηλυκές αρκούδες, είπε, έκαναν λιγότερα «μικρά και τα έκαναν αργότερα στη ζωή τους, [με] μεγαλύτερο χρονικό διάστημα μεταξύ των γεννήσεων, όταν αυτά τα χωράφια με τα βατόμουρα δεν ήταν τόσο παραγωγικά».
Κάποτε, ενώ παρακολουθούσε κάποιες αρκούδες με περιλαίμια, μπόρεσε να δει ότι οι αρκούδες προτιμούσαν μια συγκεκριμένη, πολύ απομακρυσμένη τοποθεσία στο Εθνικό Πάρκο Yoho του Καναδά. Ερεύνησε παλιούς χάρτες πυρκαγιών για να διαπιστώσει αν είχε υπάρξει πυρκαγιά σε αυτή την περιοχή και ανακάλυψε ότι είχε καεί το 1973. Είναι μια απόδειξη της σημασίας αυτών των πυρκαγιών, λέει.
«Πραγματικά θεωρώ τα βατόμουρα ως είδος-κλειδί», δήλωσε η Τάμπιθα Γκρέιβς, ερευνητής-οικολόγος του Γεωλογικού Ινστιτούτου των Ηνωμένων Πολιτειών στο Επιστημονικό Κέντρο του Βόρειου Βραχώδους Όρους. Τα βατόμουρα, λέει, υποστηρίζουν τις μέλισσες κατά το στάδιο της ανθοφορίας και υποστηρίζουν τα μεταναστευτικά πουλιά και τα μικρά θηλαστικά όταν είναι ώριμα. «Οπότε δεν πρόκειται πραγματικά μόνο για αρκούδες».
Σύμφωνα με την έρευνά της, οι μέλισσες είναι οι κύριοι επικονιαστές των βατόμουρων - το 85,6% των οποίων είναι μέλισσες. Οι περιοδικές πυρκαγιές προάγουν την ανάπτυξη του βατόμουρου και βοηθούν στην εκδίωξη του ανταγωνισμού.
Επισημαίνοντας την έρευνα του Μπρους ΜακΛέλαν, η Γκρέιβς λέει ότι τα βατόμουρα έχουν συνδεθεί με την επιλογή των βιοτόπων των αρκούδων, την αφθονία, τις πιθανότητες επιβίωσης, την αναπαραγωγική επιτυχία και τη διασπορά, «έτσι ουσιαστικά, όλες τις διαδικασίες της ζωής».
Σημειώνει ότι οι ιθαγενείς έχουν επισημάνει ότι οι πολιτιστικές πυρκαγιές χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση της παραγωγής μούρων. Η φυλή Γιακάμα χρησιμοποιεί τη φωτιά για να προωθήσει την ανάπτυξη των βατόμουρων, και πρόσφατα, οι φυλές Καρούκ και Γιούροκ στην Καλιφόρνια αναβίωσαν τις παραδόσεις τους με τη φωτιά για να προωθήσουν επίσης την ανάπτυξη των μούρων.
Επιστρέφοντας στο καταφύγιο Rowe, οι τελευταίοι γερανοί απογειώνονται για να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς το βορρά. Οι αφοσιωμένοι παρατηρητές πουλιών μπορούν να επιστρέψουν στο σπίτι τους και να ξεπαγώσουν τα δάχτυλά τους από τον τσουχτερό άνεμο της Νεμπράσκα. Ο τουρισμός μπορεί να επιβραδύνεται και οι γερανοί να έχουν εξαφανιστεί, αλλά οι διαχειριστές γης στο Rowe και το Crane Trust έχουν τη δουλειά τους, φροντίζοντας να υπάρχει ένας φιλόξενος βιότοπος για την επόμενη μετανάστευση, χρησιμοποιώντας την «καλή φωτιά» για να επαναφέρουν το θέαμα και να εξασφαλίσουν ότι τα πουλιά θα έχουν μέλλον.
Πηγή: BBC