Δόγμα Νετανιάχου: Πώς ο «βασιλιάς Μπίμπι» αναμόρφωσε τη χώρα σύμφωνα με την εικόνα του
Ο Νετανιάχου έγινε για πρώτη φορά πρωθυπουργός το 1996. Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι οι πολιτικές του ημέρες είναι μετρημένες, αλλά το αποτύπωμα που άφησε στο Ισραήλ, θα αποδειχθεί πολύ δύσκολο να αλλάξει
![O Mπένιαμιν Νετανιάχου](https://img.bbmd.gr/img/1260/max/82/2023/11/21/netanyahu1.jpg?t=9DxdXbkJr-2v9PBMMusUyg)
Μια επίθεση όπως η σφαγή της 7ης Οκτωβρίου της Χαμάς υποτίθεται ότι δεν θα μπορούσε να συμβεί. Τουλάχιστον σίγουρα όχι όσο ήταν πρωθυπουργός ο Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ήταν, όπως έλεγαν οι συνεργάτες του, ο «κύριος Ασφάλεια». Ήθελε να τον θυμούνται, είπε, ως «προστάτη του Ισραήλ».
Καυχιόταν ότι το Ισραήλ δεν γνώρισε ποτέ πιο ειρηνική και ευημερούσα περίοδο από τα περίπου 16 χρόνια που βρίσκεται στην εξουσία. Υπό τις διαδοχικές διοικήσεις του το Ισραήλ εγκατέστησε το σύστημα «Iron Dome» για να αναχαιτίσει ρουκέτες από τη Λωρίδα της Γάζας και κατασκεύασε, κατά μήκος των συνόρων της Γάζας, έναν φράχτη 40 μιλίων, αξίας 1,1 δις δολαρίων, εξοπλισμένο με υπόγειους αισθητήρες, τηλεκατευθυνόμενα όπλα και ένα υπερσύγχρονο σύστημα με κάμερες.
Η επιτυχία του οράματος του Νετανιάχου για το «Φρούριο Ισραή» θα μπορούσε να μετρηθεί στην ταλαιπωρία των Παλαιστινίων από την άνεση ενός καφέ στο Τελ Αβίβ. Αλλά η σχετική ηρεμία της τελευταίας μίας και πλέον δεκαετίας οικοδομήθηκε πάνω σε μια σειρά από ψευδαισθήσεις: ότι οι Παλαιστίνιοι και οι φιλοδοξίες τους για ελευθερία μπορούσαν να κρυφτούν πίσω από τσιμεντένια εμπόδια και να αγνοηθούν.
Ότι οποιαδήποτε αντίσταση απομένει θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί μέσω ενός συνδυασμού τεχνολογίας και συντριπτικής ισχύος πυρός. Οτι ο κόσμος, και ειδικά τα σουνιτικά αραβικά κράτη, είχαν κουραστεί τόσο πολύ από το παλαιστινιακό ζήτημα που θα μπορούσε να αφαιρεθεί από την παγκόσμια ατζέντα, και κατά συνέπεια, ότι οι ισραηλινές κυβερνήσεις μπορούσαν να κάνουν ό,τι θέλουν και να υποστούν λίγες συνέπειες.
![](https://img.bbmd.gr/img/900/max/82/2023/11/21/netanyahu.jpg?t=CKumGH4ykywPE41zc6iX1w)
Η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου γκρέμισε όλα αυτές τις υποθέσεις. Ένοπλοι της Χαμάς με μοτοσικλέτες και καρότσες φορτηγών διέπλευσαν το «έξυπνο» φράγμα που κόστιζε περισσότερο από το συνολικό ΑΕΠ της Γρενάδας. Ο στρατός του Ισραήλ φαινόταν σχεδόν ακινητοποιημένος, ανίκανος να ανακτήσει τον έλεγχο ορισμένων πόλεων και κιμπούτζ για περισσότερες από 48 ώρες. Κάθε πτυχή του σχεδίου του Νετανιάχου κατέρρευσε το πρωί του Σαββάτου που οι Ισραηλινοί αποκαλούν «μαύρο Σάββατο».
Οι διαδοχικές κυβερνήσεις του Νετανιάχου δεν έκαναν τους Ισραηλινούς πιο ασφαλείς. Αντίθετα, τους έκαναν ευάλωτους σε επιθέσεις όπως αυτή που πραγματοποίησε η Χαμάς. Ο Νετανιάχου δεν χάραξε δρόμο για το Ισραήλ από την εξάρτησή του από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αντίθετα, άφησε το Ισραήλ τόσο εξαρτημένο από τις ΗΠΑ όσο ήταν κατά τη διάρκεια της μοναδικής συγκρίσιμης καταστροφής στην ιστορία του Ισραήλ, του πολέμου του Γιομ Κιπούρ το 1973. Ο Νετανιάχου υποσχέθηκε να εξορθολογίσει το κράτος και να κάνει την κυβέρνηση πιο αποτελεσματική. Αντίθετα, η γραφειοκρατία του Ισραήλ έχει καταρρεύσει, οι κοινωνικές υπηρεσίες του υποχρηματοδοτούνται και δεν ανταποκρίνονται.
Και όμως, ενώ το όραμα του Νετανιάχου για το Ισραήλ έχει απαξιωθεί εντελώς, δεν υπάρχει ξεκάθαρος διάδοχος που να είναι έτοιμος να κυβερνήσει. Οι σιδερένιες ράγες που έβαλε ο Νετανιάχου μπορεί να αποδειχθούν πολύ δύσκολο να μετατοπιστούν. Η τρέχουσα κρίση μπορεί κάλλιστα να σηματοδοτήσει το τέλος της δημόσιας καριέρας του Νετανιάχου. Αλλά το Ισραήλ μπορεί επίσης να παγιδευτεί στις συνθήκες της δημιουργίας του πολύ αφότου έχει φύγει.
Μια σκοτεινή νύχτα του Οκτώβρη του 1995, ο Νετανιάχου στεκόταν σε ένα μπαλκόνι με θέα στην πλατεία Σιών της Ιερουσαλήμ. Μπροστά του είχε ξεδιπλωθεί ένα πανό που έγραφε «Θάνατος στους Άραβες». Ένα φλεγόμενο πλήθος δεκάδων χιλιάδων στεκόταν από κάτω του. Ο Γιτζάκ Ράμπιν, πρωθυπουργός εκείνη την εποχή, πίεζε για μια διευθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων με την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) και αυτή ήταν μια διαμαρτυρία που οργανώθηκε από τους δεξιούς αντιπάλους των Συμφωνιών του Όσλο. Εκείνη την εποχή, ο Νετανιάχου ήταν ο 46χρονος εκλεγμένος αρχηγός του δεξιού κόμματος Λικούντ του Ισραήλ. Εθεωρείτο ευρέως ως ένα θαρραλέο νέο πρόσωπο σε μια κουρασμένη πολιτική σκηνή στην οποία κυριαρχούσαν ακόμη βετεράνοι της ίδρυσης του Ισραήλ.
Ο έμπειρος πολιτικός φορέας, στον οποίο ο Νετανιάχου είχε στοιχηματίσει το πολιτικό του μέλλον ήταν αντίθετος στην ειρηνευτική διαδικασία του Όσλο. Εκείνο το καλοκαίρι, είχε συμμετάσχει σε μια διαδήλωση που περιλάμβανε μια ψευδή νεκρική πομπή για τον Ράμπιν, γεμάτη με ένα φέρετρο και μια θηλιά, όπου οι διαδηλωτές φώναζαν «Θάνατος στον Ράμπιν». Στους δρόμους της Ιερουσαλήμ εκείνο το βράδυ του Οκτώβρη, οι διαδηλωτές αποκαλούσαν τον Ράμπιν προδότη. Κρατούσαν ψηλά φωτογραφίες του με τη στολή των ναζιστικών SS και τη μαντήλα του προέδρου της PLO Γιάσερ Αραφάτ. Έψαλλαν «μέσα σε αίμα και φωτιά θα διώξουμε τον Ράμπιν» και, πάλι, «Θάνατος στον Ράμπιν».
Η δολοφονία Ράμπιν
Ένα μήνα αργότερα, ένας εθνικιστής φοιτητής νομικής ονόματι Γιγκάλ Αμίρ πυροβόλησε στην πλάτη του Ράμπιν, σκοτώνοντας τον ίδιο και το όραμα του συμβιβασμού που εκπροσωπούσε. Έξω από το νοσοκομείο όπου ανακοινώθηκε ο θάνατος του Ράμπιν, ένα πλήθος υποστηρικτών του πρωθυπουργού φώναζε «Ο Μπίμπι είναι δολοφόνος». Ήταν φυσικά ο Αμίρ που πάτησε τη σκανδάλη. Αλλά ο Νετανιάχου ήταν από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες που είχαν τροφοδοτήσει την ατμόσφαιρα βίας στην οποία ο Αμίρ έκανε τη δολοφονία.
Το 1996, ο ηγέτης του Εργατικού Κόμματος και διάδοχος του Ράμπιν, Σιμόν Πέρες, προκήρυξε εκλογές με την ελπίδα να επιβεβαιώσει εκ νέου μια λαϊκή εντολή για την ειρηνευτική διαδικασία του Όσλο. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, ήταν ένα ασφαλές στοίχημα. Η δημοτικότητα του Νετανιάχου είχε αρχίσει να ανεβαίνει στον απόηχο της δολοφονίας του Ράμπιν. Αλλά μετά από μια σειρά βομβιστικών επιθέσεων αυτοκτονίας τους μήνες πριν από τις εκλογές του Μαΐου, η περιουσία του Νετανιάχου άρχισε να βελτιώνεται. Σφυροκόπησε τον Πέρες για τους κινδύνους του εδαφικού συμβιβασμού, χαρακτήρισε τον αντίπαλό τουαδύναμο και προειδοποίησε ότι ο Πέρες «θα χώριζε την Ιερουσαλήμ». Με μια απίστευτη διαφορά –λιγότερο από 1% των ψήφων– ο Νετανιάχου έκανε μια έκπληξη. Έγινε ο νεότερος πρωθυπουργός στην ιστορία του Ισραήλ.
Η πρώτη τριετής θητεία του Νετανιάχου δεν ήταν επιτυχημένη, αλλά πολλά από τα χαρακτηριστικά της προσέγγισής του ήταν ήδη εμφανή. Πιεζόμενος από την κυβέρνηση Κλίντον να προωθήσει τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, ο Νετανιάχου συμπαρέσυρε τους Αμερικανούς, δεσμευόμενος μόνο στο ελάχιστο για να διατηρήσει ζωντανή την ειρηνευτική διαδικασία, ενώ έκανε ό,τι ήταν δυνατό για να αποτρέψει μια συμφωνία τελικού καθεστώτος μακροπρόθεσμα. Στα μάτια των δεξιών επικριτών του, ο Νετανιάχου δεν απέρριπτε αρκετά αποφασιστικά τη λύση των δύο κρατών. Όπως το είδε ο Νετανιάχου, ωστόσο, ο καλύτερος τρόπος για να αποτραπεί ένα παλαιστινιακό κράτος ήταν να το κάνει αθόρυβα, χωρίς τις φανφάρες που θα συνεπαγόταν η επίσημη προσάρτηση ή η άμεση απόρριψη της ειρηνευτικής διαδικασίας υπό τις ΗΠΑ.
Ο Νετανιάχου δεν είναι ένας συμβατικός ιδεολόγος. Η αντίθεσή του σε μια λύση δύο κρατών δεν πηγάζει από καμία μεσσιανική πεποίθηση ή βιβλική έμπνευση. Ενώ πολλοί από τους υποστηρικτές του είναι θρησκευόμενοι παραδοσιακοί, είναι σταθερά κοσμικός και δεν κρατά καν kosher. Αντίθετα, η κοσμοθεωρία του διαμορφώνεται από βαθιά απαισιοδοξία. «Με ρωτάνε αν θα ζήσουμε για πάντα με το σπαθί – ναι», είπε σε μια ομάδα μελών της Κνεσέτ το 2015.
Είχε απορροφήσει αυτή την άποψη ως παιδί. Ο πατέρας του, Benzion Netanyahu, ήταν ένας ιστορικός της Ισπανικής Ιεράς Εξέτασης που πέθανε το 2012, σε ηλικία 102 ετών. «Η εβραϊκή ιστορία είναι σε μεγάλο βαθμό μια ιστορία ολοκαυτωμάτων», είπε κάποτε στον New Yorker. Για τον γιο Νετανιάχου, αυτό το καταστροφικό όραμα της ιστορίας σήμαινε ότι σχεδόν όλα τα θέματα άμυνας φαίνονται μέσα από το πρίσμα της υπαρξιακής απειλής. Σύμφωνα με τέτοιους υπολογισμούς, οποιοδήποτε παλαιστινιακό κράτος θα μεταφραζόταν σχεδόν σίγουρα σε ένα ισλαμιστικό τρομοκρατικό κράτος που απειλεί την ύπαρξη του Ισραήλ. Ως εκ τούτου, ο αόριστος ισραηλινός έλεγχος στα κατεχόμενα είναι απόλυτη αναγκαιότητα για την επιβίωση των Εβραίων.
Ο «κομάντο με τα πολυτελή κοστούμια»
Ο Νετανιάχου συνδύασε αυτή τη ζοφερή κοσμοθεωρία με μια μαεστρία στην τέχνη της πολιτικής παρουσίασης. Ήταν ο πρώτος πραγματικός πρωθυπουργός της τηλεόρασης του Ισραήλ. Παρακολούθησε μαθήματα υποκριτικής για να τελειοποιήσει τις δημόσιες παραστάσεις του. Φορούσε μακιγιάζ και φρόντισε οι κάμερες να δείχνουν μόνο την καλή του πλευρά. Σε μια εποχή που οι περισσότεροι άλλοι Ισραηλινοί πολιτικοί εξακολουθούσαν να προτιμούν τα μανίκια με γυρισμένα πουκάμισα, ο Νετανιάχου εμφανιζόταν με τολμηρά κοστούμια Brioni, και αυτή η προτίμηση για πολυτέλεια, επίσης, θα παρέμενε όλα τα χρόνια στην εξουσία του.
Πρώην κομάντο των ειδικών δυνάμεων που έγινε σύμβουλος διαχείρισης, ο Νετανιάχου ενσάρκωσε τη νέα ισραηλινή σύνθεση του νεοφιλελευθερισμού των γερακιών. Ήταν, ταυτόχρονα, τεχνοκράτης και λαϊκιστής. Το 1996, έφτασε στην εξουσία με περίπλοκα σχέδια για την αναδιοργάνωση της ισραηλινής οικονομίας σύμφωνα με τις γραμμές της ελεύθερης αγοράς με βάση τη συνταγή Θάτσερ: αναδιάρθρωση της γραφειοκρατίας της χώρας, απελευθέρωση της αγοράς εργασίας, περικοπή των επιδοτήσεων για βιομηχανίες που αντιμετωπίζουν προβλήματα. Πέτυχε ελάχιστα από αυτό το πρόγραμμα.
Πιο σημαντικές ήταν οι αλλαγές που επέφερε στην πολιτική κουλτούρα της χώρας. Από την πρωθυπουργία του Mεναχέμ Μπεγκίν στη δεκαετία του 1970, το Λικούντ είχε χρησιμοποιήσει τη ρητορική της ταξικής δυσαρέσκειας και του θρησκευτικού παραδοσιακού χαρακτήρα για να κινητοποιήσει τη βάση του σε μεγάλο βαθμό της εργατικής τάξης Mizrahim, Εβραίων με καταγωγή από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Ο Νετανιάχου όξυνε τον λαϊκισμό του Λικούντ στην εποχή του ήχου και της εικόνας. Οι υποστηρικτές του συσπειρώθηκαν πίσω από το σύνθημα «Νετανιάχου – καλό για τους Εβραίους», το οποίο υπονοούσε ότι οι αντίπαλοί του ήταν άπιστοι στα εβραϊκά συμφέροντα.
Αφού επέστρεψε στην εξουσία το 2009, ο Νετανιάχου υποσχέθηκε να μην χάσει ποτέ. Όπως αναφέρει ο Ισραηλινός δημοσιογράφος Μπεν Κάσπιτ στο βιβλίο του «Τα Χρόνια του Νετανιάχου», ο Νετανιάχου συνέτριψε ή έδιωξε οποιουσδήποτε πιθανούς αντιπάλους εντός του Λικούντ. Μέχρι το 2015, είχε «μεταμορφωθεί», έγραψε ο συντάκτης της Haaretz, Αλούφ Μπεν, «από έναν συντηρητικό που απεχθάνεται τον κίνδυνο σε δεξιό ριζοσπάστη». Μετέτρεψε ένα κόμμα που, αν και ήταν πάντα σταθερά και μάλιστα βίαια εθνικιστικό, είχε κάποτε συμπεριλάβει οικονομικούς και κοινωνικούς φιλελεύθερους σε ένα αυταρχικό λαϊκιστικό κόμμα με επίκεντρο τη χαρισματική του προσωπικότητα. Ενθαρρυμένος από τη σύζυγό του, Σάρα και τον γιο του, Γιαίρ άρχισε επίσης να θεωρεί τον εαυτό του ως απαραίτητο, ως την ενσάρκωση του εθνικού πνεύματος, ως πανομοιότυπο με το ίδιο το κράτος. «Χωρίς τον Μπίμπι», έχει πει επανειλημμένα η Σάρα Νετανιάχου, «το Ισραήλ είναι καταδικασμένο».
Κατά τη διάρκεια των μακρών ετών στην εξουσία, εμφανίστηκε ένα ξεχωριστό «μοντέλο Νετανιάχου» της πολιτικής. Όταν επρόκειτο για το ζήτημα των Παλαιστινίων, η βασική πεποίθηση του Νετανιάχου ήταν ότι η κατοχή μπορούσε να διατηρηθεί επ' αόριστον. Θεωρητικά, ο Νετανιάχου πρότεινε ότι θα ήταν πρόθυμος να δεχτεί το «αποστρατιωτικοποιημένο» παλαιστινιακό κράτος που περιέγραψε σε μια ομιλία του το 2009 στο Πανεπιστήμιο Bar-Ilan. Ωστόσο, στην πράξη, όπως σκιαγράφησε στην ίδια ομιλία, οι όροι υπό τους οποίους θα συμφωνούσε σε ένα τέτοιο κράτος ήταν αυτοί που κανένας Παλαιστίνιος ηγέτης δεν θα μπορούσε ποτέ να αποδεχτεί: όχι μόνο την αποστρατικοποίηση και τον ισραηλινό έλεγχο ασφαλείας στον εναέριο χώρο, αλλά και μια ισραηλινή πρωτεύουσα σε μια αδιαίρετη Ιερουσαλήμ. Ήταν μια μπλόφα για να κρατηθεί ζωντανή η ψευδαίσθηση μιας ειρηνευτικής διαδικασίας, ενώ εδραιωνόταν περαιτέρω η κατοχή.
Η ενίσχυση της Χαμάς στη Γάζα
Για τους υποστηρικτές του, το παράδειγμα επαγγέλματος-διαχείρισης είχε πολλά πρακτικά πλεονεκτήματα. Η διατήρηση του status quo μείωσε τον κίνδυνο οργής της διεθνούς κοινότητας. Η ακαθόριστη αλλά υποτιθέμενη προσωρινή κατοχή επέτρεψε επίσης στο Ισραήλ να κρατήσει τους Παλαιστίνιους χωρίς δικαίωμα ψήφου, ενώ η επίσημη προσάρτηση θα απαιτούσε από το Ισραήλ να αποφασίσει εάν θα χορηγήσει στους Παλαιστίνιους στα προσαρτημένα εδάφη υπηκοότητα και, από την άποψη του Ισραήλ, κινδυνεύει να τεθεί σε κίνδυνο η εβραϊκή δημογραφική πλειοψηφία.
Ωστόσο, για τον Νετανιάχου και τους συμμάχους του, δεν αρκούσε απλώς να εδραιωθεί η κατοχή. Ήταν επίσης απαραίτητο να διασφαλιστεί ότι δεν θα μπορούσε να προκύψει ενιαίο παλαιστινιακό κίνημα. Ο τρόπος για να γίνει αυτό, σύμφωνα με τον Νετανιάχου, ήταν να ενισχυθεί η ισλαμιστική Χαμάς στη Γάζα σε βάρος του αντιπάλου της, της κυριαρχούμενης από τη Φατάχ PLO στη Δυτική Όχθη.
Για να στηρίξει την κυβέρνηση της Χαμάς στη Γάζα, κατόπιν αιτήματος του Ισραήλ, η κυβέρνηση του Κατάρ μετέφερε δισεκατομμύρια δολάρια στην μαχητική ομάδα. «Όποιος θέλει να αποτρέψει τη δημιουργία ενός παλαιστινιακού κράτους πρέπει να υποστηρίξει την ενίσχυση της Χαμάς», είπε ο Νετανιάχου σε μια συνάντηση του κόμματος Λικούντ το 2019. «Αυτό είναι μέρος της στρατηγικής μας, να χωρίσουμε τους Παλαιστίνιους ανάμεσα σε αυτούς στη Γάζα και σε εκείνους στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια»
![](https://img.bbmd.gr/img/900/max/82/2023/11/21/ghaza3.jpg?t=ibQO1PaREcwtB4YP1x5tug)
Αυτό που οι Ισραηλινοί αποκαλούν «the conceptzia» – αυτό το παράδειγμα κατοχής-διαχείρισης και διαίρει και βασίλευε– είχε το αντίστοιχό του στη σφαίρα της εξωτερικής πολιτικής. Μέχρι το 2020, τα μόνα αραβικά κράτη που υπέγραψαν συνθήκες με το Ισραήλ ήταν η Αίγυπτος και η Ιορδανία. Αυτό άλλαξε όταν η κυβέρνηση Τραμπ υποστήριξε τις Συμφωνίες του Αβραάμ του 2020, τη σειρά συμφωνιών ομαλοποίησης μεταξύ του Ισραήλ και των κρατών του Κόλπου του Μπαχρέιν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, καθώς και του Μαρόκου και, αργότερα, του Σουδάν.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Χαμάς εξαπέλυσε την επίθεσή της τη στιγμή που το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία φαινόταν να πλησιάζουν περισσότερο στην εξομάλυνση των σχέσεων. Ακόμη και μετά τον τρέχοντα καταστροφικό πόλεμο, το Ισραήλ και οι Σαουδάραβες μπορεί κάλλιστα να συνεχίσουν αυτή τη διαδικασία, αλλά παραμένει ξεκάθαρο όσο ποτέ άλλοτε ότι η μακροπρόθεσμη περιφερειακή σταθερότητα –και η ισραηλινή ασφάλεια– θα εξαρτηθεί από τον τερματισμό της κατοχής και την υλοποίηση των παλαιστινιακών εθνικών φιλοδοξιών.
Οι σχέσεις με τις ΗΠΑ
Από τη σκοπιά της δεξιάς του Ισραήλ, η περιφερειακή ολοκλήρωση παρείχε επίσης ένα εναλλακτικό δίχτυ ασφαλείας καθώς οι ΗΠΑ έστρεψαν την εστίασή τους από τη Μέση Ανατολή και προς την Ασία. Μια Μέση Ανατολή όπου οι ΗΠΑ έπαιζαν λιγότερο ενεργό ρόλο ήταν επίσης από καιρό ένα όνειρο των ισραηλινών γερακιών, που θεωρούν την εξάρτηση του Ισραήλ από τις ΗΠΑ ως περιορισμό και στρατηγική ευθύνη.
Το 1996, μια ομάδα νεοσυντηρητικών στοχαστών με επικεφαλής τον Richard Perle, ο οποίος αργότερα θα ενταχθεί στην κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους, δημοσίευσε ένα έγγραφο με τίτλο «A Clean Break: A New Strategy for Securing the Realm», το οποίο σκιαγράφησε βήματα για το πώς το Ισραήλ υπό τον Νετανιάχου θα μπορούσε να «σφυρηλατήσει μια νέα βάση για τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες». Σύμφωνα με τους συγγραφείς, το Ισραήλ θα μπορούσε να αποκτήσει «μεγαλύτερη ελευθερία δράσης και να αφαιρέσει έναν σημαντικό μοχλό πίεσης εναντίον του» εάν ήταν σε θέση να «απαλλαγεί» από την υποστήριξη των ΗΠΑ «απελευθερώνοντας την οικονομία του».
Σε μεγάλο βαθμό, οι διαδοχικές κυβερνήσεις του Νετανιάχου ακολούθησαν αυτή τη στρατηγική. Οι επιθετικές ιδιωτικοποιήσεις τραπεζών και επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, οι φορολογικές περικοπές και οι απότομες μειώσεις στις δημόσιες δαπάνες και τα αντισυνδικαλιστικά μέτρα μετέτρεψαν το Ισραήλ από μια μεσαία, κρατικά κυριαρχούμενη οικονομία σε μια εύπορη περιφερειακή δύναμη εξαγωγής στρατιωτικής και τεχνολογίας επιτήρησης, ακόμη και ως ανισότητα στο εσωτερικό.
Επί Νετανιάχου -πρώτα ως υπουργό Οικονομικών στην κυβέρνηση του Αριέλ Σαρόν και στη συνέχεια κατά τη δεύτερη θητεία του ως πρωθυπουργός- το Ισραήλ ανέτρεψε το μακροχρόνιο εμπορικό του έλλειμμα και άρχισε να συσσωρεύει τεράστια συναλλαγματικά αποθέματα. Όσο ισχυρότερο το Ισραήλ γινόταν οικονομικά, τόσο λιγότερο απαιτούσε άμεση οικονομική βοήθεια από τις ΗΠΑ, η οποία σταμάτησε το 2008. Ακόμη και η στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ προς το Ισραήλ, αν και εξακολουθεί να ανέρχεται στο τεράστιο ποσό των 38 δισεκατομμυρίων δολαρίων, έρχεται κυρίως με τη μορφή έκπτωσης για ισραηλινές αγορές όπλων και χρηματοδότησης πυραυλικής άμυνας από το Ισραήλ – ουσιαστικά μια επιδότηση στις αμερικανικές κατασκευές όπλων.
Οι πιστοί οπαδοί και οι κατηγορίες για διαφθορά
Στη δεκαετία του 2010, ο Νετανιάχου άρχισε να απομακρύνεται από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους και να καλλιεργεί σχέσεις με υπερήφανα ανελεύθερα κράτη όπως η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν και η Πολωνία υπό την κυριαρχία του απερχόμενου ηγέτη Γιαροσλάβ Κατσίνσκι ως μέσο μπλοκαρίσματος πιθανών μέτρων κατά του Ισραήλ από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Καυχιόταν για την καλή συνεργασία του με τον Ρώσο Βλάντιμιρ Πούτιν και καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, το Ισραήλ αρνήθηκε να προμηθεύσει συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας στην Ουκρανία και να επικρίνει τη ρωσική συμπεριφορά σε ελάχιστο.
Το Ισραήλ έχει επίσης αναπτύξει στενότερους δεσμούς με την Κίνα. Το 2021, ως μέρος της κινεζικής πρωτοβουλίας «belt and road», το Ισραήλ χορήγησε στην κρατική Shanghai International Port Group διαγωνισμό για τη λειτουργία του ναυτιλιακού τερματικού σταθμού στο λιμάνι της Χάιφα, ο οποίος διαχειρίζεται περίπου το ήμισυ των εμπορευμάτων της χώρας. Οι κινεζικές εταιρείες έχουν επίσης εργαστεί σε μεγάλα ισραηλινά έργα υποδομής, όπως το νέο ελαφρό σιδηροδρομικό σύστημα του Τελ Αβίβ.
Στην εγχώρια σφαίρα του Ισραήλ, ο Νετανιάχου ανέπτυξε έναν ξεχωριστό τρόπο προσωποκρατικής διακυβέρνησης. Παραχώρησε υπουργικές θέσεις και θέσεις κυβερνητικών υπηρεσιών σε οπαδούς του Λικούντ και ναι-μεν, αγνώστους και ανίκανους που το μόνο διαπιστευτήριό τους φαινόταν ότι ήταν η πίστη τους σε αυτόν.
Το 2020, αφού κατηγορήθηκε σε πολλές υποθέσεις διαφθοράς, κατηγορούμενος για δωροδοκία, απάτη και παραβίαση εμπιστοσύνης, το πολιτικό στυλ του Νετανιάχου έγινε όλο και πιο παρανοϊκό. Σε μια προδικαστική ομιλία, δήλωσε: «Στοιχεία της αστυνομίας και της εισαγγελίας ένωσαν τις δυνάμεις τους με τα αριστερά μέσα ενημέρωσης -τους αποκαλώ τη συμμορία «οποιοσδήποτε εκτός της Μπίμπι» - για να κατασκευάσουν αβάσιμες υποθέσεις εναντίον μου». Αυτό σηματοδότησε την αποκρυστάλλωση αυτού που ορισμένοι Ισραηλινοί σχολιαστές ονόμασαν «Bibism» - μια σύνθεση πολεμικού εθνικισμού, συνωμοσιλογίας και, πάνω απ' όλα, της καταγγελίας των αντιπάλων του Νετανιάχου ως προδότες.
Καθώς το μεγαλύτερο μέρος του εκλογικού σώματος στράφηκε εναντίον του, ο Νετανιάχου διατήρησε έναν κυβερνητικό συνασπισμό ανυψώνοντας εξτρεμιστές εποίκους και μεσσιανικούς εθνοεθνικιστές σε θέσεις εξουσίας εντός της κυβέρνησής του. Η εισβολή της Χαμάς το πρωί της 7ης Οκτωβρίου κατέστρεψε κάθε μία από τις άκρες του σχεδίου του Νετανιάχου. Η κλίμακα και η σκληρότητα της επίθεσης κατέδειξαν την αδυναμία διατήρησης της κατοχής για πάντα χωρίς συνεχείς, καταστροφικές απώλειες ζωών. Για το μεγαλύτερο μέρος των δύο τελευταίων δεκαετιών, οι Παλαιστίνιοι ήταν αυτοί που επωμίστηκαν τη συντριπτική πλειονότητα αυτού του ανθρώπινου κόστους και αυτά τα χρόνια παρέσυραν το Ισραήλ σε μια επικίνδυνη αυταρέσκεια και αδιαφορία για τις τύχες των Παλαιστινίων γειτόνων τους.
Η ηγεσία της Χαμάς αναγνώρισε αυτή την ευπάθεια και την εκμεταλλεύτηκε με δολοφονικά αποτελέσματα. Αν και θα χρειαστεί χρόνος για να κατανοήσουμε πλήρως την έκταση της αποτυχίας των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών, αυτό που έχει προκύψει μέχρι στιγμής είναι ότι οι στρατιωτικοί αξιωματούχοι αγνόησαν αυτά που θα έπρεπε να ήταν προειδοποιητικά σημάδια. Σύμφωνα με τη Haaretz, οι μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ σταμάτησαν να ακούνε τις συζητήσεις της Χαμάς με γουόκι-τόκι, μήνες πριν από τις επιθέσεις.
Σε μια πρόσφατη τηλεοπτική συνέντευξη, ένας 20χρονος στρατιώτης της 7ης τεθωρακισμένης ταξιαρχίας είπε ότι η μονάδα του είχε λάβει αναφορές για ασυνήθιστη δραστηριότητα περίπου στις 23.00 το βράδυ της 6ης Οκτωβρίου, αλλά δεν τους δόθηκε καμία επόμενη εντολή. Οι επιθέσεις αποκάλυψαν επίσης με τρομακτική σαφήνεια τον στρατηγικό κίνδυνο που ενέχει η συνεχιζόμενη επιχείρηση εποικισμού στη Δυτική Όχθη.
Ένας λόγος για τον οποίο οι ένοπλοι της Χαμάς κατάφεραν να συντρίψουν τις ισραηλινές άμυνες και γιατί χρειάστηκε τόσος χρόνος για να ανακαταλάβουν οι ισραηλινές δυνάμεις τις πόλεις και τα κιμπούτς που είχαν καταληφθεί, ήταν ότι μεγάλο μέρος του ισραηλινού στρατού είχε σταλεί στη Δυτική Όχθη. Εκείνο το Σαββατοκύριακο ήταν η εβραϊκή γιορτή της Σιμτσάτ Τορά – υπό κανονικές συνθήκες μια περίοδος χαράς και χορού, αλλά στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, μια εποχή αυξημένης βίας από τους εποίκους.
Ο ισραηλινός στρατός είχε μάλιστα μεταφέρει δυνάμεις μακριά από τα σύνορα της Γάζας στη Δυτική Όχθη, για να φυλάξει τους Ισραηλινούς εποίκους. Συνολικά, 32 τάγματα IDF είχαν αναπτυχθεί στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, ενώ μόλις δύο τάγματα αναπτύχθηκαν κατά μήκος των συνόρων της Γάζας. Αυτό άφησε τα κιμπούτς και τις πόλεις του δυτικού Νεγκέβ –τους πολίτες του Ισραήλ– ευάλωτες, ενώ οι έποικοι της Δυτικής Όχθης μπορούσαν να τρομοκρατήσουν τον παλαιστινιακό πληθυσμό υπό την κάλυψη των IDF. Οι υποστηρικτές της οικοδόμησης οικισμών έχουν από καιρό ισχυριστεί ότι οι προσπάθειές τους ενίσχυσαν την ασφάλεια του Ισραήλ. Η πραγματικότητα απέδειξε ότι το επιχείρημά τους είναι λάθος.
Πάνω απ' όλα, η φαινομενική «αυτοδυναμία» που πέτυχε ο Νετανιάχου αποδείχθηκε φάρσα. Εν μέσω της απειλής ενός ευρύτερου περιφερειακού πολέμου, το Ισραήλ φαίνεται πλέον περισσότερο εξαρτημένο από ποτέ από τον χορηγό του των ΗΠΑ, ο οποίος έχει μεταφέρει δύο ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων στη Μέση Ανατολή για να αποτρέψει την περιφερειακή κλιμάκωση της σύγκρουσης. Οι ΗΠΑ παρέχουν στο Ισραήλ τα πάντα, από φορητά όπλα, όπως αυτόματα τουφέκια, έως βασικά στοιχεία του συστήματος Iron Dome.
Εντός του Ισραήλ, η ανίκανη απάντηση στις 7 Οκτωβρίου αποκάλυψε το κόστος της μακροχρόνιας διακυβέρνησης του Νετανιάχου στο κράτος. Για μέρες, και σε ορισμένες περιπτώσεις εβδομάδες, μετά τις επιθέσεις, ορισμένες οικογένειες ανέφεραν ότι δεν είχαν ακούσει τίποτα από κυβερνητικούς αξιωματούχους για το πού βρίσκονται οι αγνοούμενοι συγγενείς τους. Οι ημερήσιοι τηλεοπτικοί παρουσιαστές παρενέβησαν για να δημιουργήσουν τηλεφωνικές γραμμές για όσους αναζητούν απελπισμένες πληροφορίες. Οι κρατικές προσπάθειες για μετεγκατάσταση, τροφοδοσία και ντύσιμο των δεκάδων χιλιάδων Ισραηλινών που απομακρύνθηκαν από τα βόρεια και νότια σύνορα ήταν τόσο αναποτελεσματικές που ομάδες διαμαρτυρίας, που είχαν σχηματιστεί κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων κατά του σχεδίου δικαστικής αναμόρφωσης της κυβέρνησης, παρενέβησαν για να καλύψουν το κενό.
Οι περικοπές του προϋπολογισμού στο υπουργείο Υγείας έχουν δημιουργήσει έλλειψη κοινωνικών λειτουργών και ψυχολόγων χρηματοδοτούμενων από το κράτος για να χειριστούν χιλιάδες ανθρώπους που χρειάζονται θεραπεία για τραύματα. Από την πλευρά του, ο Νετανιάχου φαίνεται να διαχειρίζεται την κρίση έχοντας κατά νου το όλο και πιο αμυδρό πολιτικό του μέλλον. Όπως πάντα, το μέλημά του είναι η οπτική. Δεν έχει παρευρεθεί ούτε σε μια κηδεία για όσους σκοτώθηκαν στις 7 Οκτωβρίου, πιθανώς από φόβο ότι οι παρευρισκόμενοι μπορεί να τον καταδικάσουν. Έχει προτιμήσει διευθύνσεις εκπομπής και έχει οργανώσει φωτογραφήσεις με επίλεκτες στρατιωτικές μονάδες. Όταν τελικά συναντήθηκε με εκπροσώπους των οικογενειών των ομήρων, ένας ακροδεξιός ακτιβιστής χωρίς γνωστούς δεσμούς με κανέναν όμηρο, αλλά με στενούς δεσμούς με την οικογένεια Νετανιάχου, εμφανίστηκε ξαφνικά στη συνάντηση για να τον επαινέσει. Έχοντας ήδη προσπαθήσει να κατηγορήσει αξιωματούχους του στρατού και των μυστικών υπηρεσιών για την καταστροφή της 7ης Οκτωβρίου, ο Νετανιάχου είναι πλέον απασχολημένος με τη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων για να αθωωθεί όταν, μετά τον πόλεμο, τελικά αντιμετωπίζει έναν απολογισμό
Παρά τις προσπάθειες αποκατάστασης της εικόνας, ο Νετανιάχου έχει τελειώσει πολιτικά. Η οργή του κοινού προς αυτόν και την κυβέρνησή του είναι τεράστια. Σε μια πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη από το Channel 13 News του Ισραήλ, το 76% των ερωτηθέντων είπε ότι ο Νετανιάχου πρέπει να παραιτηθεί - είτε στο τέλος του πολέμου (47%) είτε αμέσως (29%). Κατά τη διάρκεια μιας πρόσφατης συνέντευξης στην εφημερίδα Haaretz, ο πρώην υπουργός Άμυνας Moshe Ya'alon, ένας άνθρωπος του οποίου οι πολιτικές απόψεις είναι στα δεξιά του Νετανιάχου, αποκάλεσε τον πρωθυπουργό «υπαρξιακή απειλή» για τη χώρα. Μια άλλη δημοσκόπηση έδειξε ότι λιγότερο από το 4% των Ισραηλινών πιστεύει ότι ο Νετανιάχου είναι μια αξιόπιστη πηγή πληροφοριών για τον τρέχοντα πόλεμο.
Τι ακολουθεί μετά τον Νετανιάχου;
Πριν από τις 7 Οκτωβρίου, η προσπάθειά του να διαλύσει το δικαστικό σώμα της χώρας είχε πυροδοτήσει το μεγαλύτερο κίνημα διαμαρτυρίας στην ιστορία του Ισραήλ. Για περισσότερους από εννέα μήνες, εκατοντάδες χιλιάδες βγήκαν στους δρόμους σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν μια αντιδραστική συνταγματική επανάσταση που θα καθιστούσε σχεδόν αδύνατο το δικαίωμα να χάσει την εξουσία. Αυτές οι διαδηλώσεις αναζωογόνησαν την ισραηλινή κοινωνία των πολιτών, η οποία είχε συρρικνωθεί κατά τη διάρκεια της θητείας του Νετανιάχου. Η αντιληπτή απειλή μιας απολυταρχίας τύπου Ορμπάν ή Ερντογάν έχει εκ νέου πολιτικοποιήσει και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ριζοσπαστικοποίησε τμήματα των φιλελεύθερων, κοσμικών, μορφωμένων μεσαίων τάξεων του Ισραήλ. Οποιαδήποτε νέα πολιτική δύναμη που θα μπορούσε όχι απλώς να αμφισβητήσει τον άνθρωπο του Νετανιάχου, αλλά και να σπάσει τις πολιτικές του, πιθανότατα θα αναδυθεί από αυτό το κίνημα.
Ωστόσο, ό,τι απομένει από την αριστερά του Ισραήλ βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Τα τελευταία χρόνια επαναλαμβανόμενων εκλογών –πέντε από το 2019– κατέστρεψαν τα Εργατικά Σιωνιστικά κόμματα που κάποτε κυριαρχούσαν στην πολιτική ζωή του Ισραήλ. Το ίδιο το Εργατικό Κόμμα έχει περιοριστεί σε μόλις τέσσερις κοινοβουλευτικές έδρες. Το Meretz, το πολιτικό ελευθεριακό, σοσιαλδημοκρατικό κόμμα που αντιπροσώπευε από καιρό το στρατόπεδο ειρήνης της χώρας δεν έχει έδρες.
Από τις 7 Οκτωβρίου, ο Yair Golan, ένας 61χρονος πρώην στρατηγός του Ισραηλινού Στρατού και πρώην πρόεδρος του Meretz, έχει γίνει κάτι σαν εθνική διασημότητα αφού φόρεσε τη στολή του και έσωσε πολίτες υπό την επίθεση της Χαμάς. Προς το παρόν, είναι η τελευταία, καλύτερη ελπίδα της ισραηλινής κεντροαριστεράς να επαναφέρει στο ισραηλινό ρεύμα έναν συμβιβασμό κατόπιν διαπραγματεύσεων με τους Παλαιστίνιους – αλλά είναι μια εξαιρετικά απομακρυσμένη πιθανότητα.
Ο πιο πιθανός διάδοχος του Νετανιάχου είναι ο πλησιέστερος αντίπαλός του εδώ και πολλά χρόνια, ο Μπένι Γκαντζ, ο πρώην αρχηγός του IDF και ηγέτης του κεντροδεξιού κόμματος Εθνική Ενότητα, του οποίου η τηλεθέαση έχει εκτοξευθεί στα ύψη τις τελευταίες έξι εβδομάδες. Ο ψηλός, γαλανομάτης Γκαντζ παρουσιάζει μια εικόνα πολεμικής ευθύτητας σε σύγκριση με τον μαφιόζικο-λαϊκισμό του Νετανιάχου. Πιστός στρατιώτης για όλη του τη ζωή, δεν γνώριζε τίποτε άλλο πέρα από το κατοχικό-διαχειριστικό παράδειγμα και μάλλον θα το διατηρούσε. Σε δημοσκόπηση ακριβώς πίσω από τον Gantz, ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ φαίνεται επίσης έτοιμος να διεκδικήσει την εξουσία. Ο Μπένετ - ο οποίος κάποτε υπηρέτησε ως επικεφαλής του προσωπικού του Νετανιάχου - πιθανότατα θα μείνει στα βήματα του Νετανιάχου.
Για χρόνια, ο Νετανιάχου φανταζόταν τον εαυτό του ως τον Ουίνστον Τσόρτσιλ της Μέσης Ανατολής. Ο Ισραηλινός δημοσιογράφος Ari Shavit έχει παρατηρήσει ότι ο Νετανιάχου δεν βλέπει τον εαυτό του απλώς ως απειλή για την ύπαρξη του Ισραήλ, αλλά ως υπερασπιστή της πρώτης γραμμής της Δύσης ενάντια στους θανάσιμους εχθρούς της. Από την έναρξη του τρέχοντος πολέμου, οι μεγαλειώδεις ψευδαισθήσεις του Νετανιάχου έχουν εμφανιστεί. «Είμαστε γιοι του φωτός, αυτοί είναι γιοι του σκότους», δήλωσε πρόσφατα. Ωστόσο, είναι, τουλάχιστον εν μέρει, αυτή η ίδια η απαισιοδοξία –η κοσμοθεωρία στην οποία είναι πάντα το 1933– που έχει καταδικάσει το Ισραήλ υπό τον Νετανιάχου σε ατελείωτους πολέμους –επτά από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 2009– και καταδίκασε τους Παλαιστίνιους στη Γάζα σε επαναλαμβανόμενους βομβαρδισμούς.
Οποιαδήποτε ρήξη με το παράδειγμα του Νετανιάχου θα απαιτήσει να προχωρήσουμε πέρα από τη νοοτροπία σύμφωνα με την οποία η ύπαρξη του Ισραήλ βρίσκεται πάντα στην ισορροπία – ένα έργο που, μετά τις σφαγές της 7ης Οκτωβρίου, θα είναι πολύ πιο δύσκολο. Όμως, όπως θα αναγνωρίσουν ελεύθερα οι ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας, αυτός ο φρικιαστικός πόλεμος, ακόμη και με την απειλή του να μετατραπεί σε πολυμέτωπη πυρκαγιά, δεν είναι ένας υπαρξιακός πόλεμος για το Ισραήλ. Αν υπάρχει κάποια ελπίδα να αναιρεθεί η κληρονομιά του Νετανιάχου, θα προέλθει από έναν Ισραηλινό ηγέτη, του οποίου το όνομα ίσως δεν είναι ακόμη γνωστό, με το θάρρος να αναγνωρίσει ειλικρινά τη δύναμη του Ισραήλ και να τη χρησιμοποιήσει ως βάση για μια νέα ώθηση για ειρήνη .
Προς το παρόν πάντως δεν υπάρχουν τέτοιοι υποψήφιοι. Ο Νετανιάχου αναμόρφωσε τη χώρα σύμφωνα με την εικόνα του. Ηγήθηκε της χώρας περισσότερο από ότι ο ιδρυτής της, Ντέιβιντ Μπεν-Γκουριόν. Ακόμη και όταν ο Νετανιάχου φύγει και η κληρονομιά του απαξιωθεί, το καλούπι που έστησε θα αποδειχθεί δύσκολο να θρυμματιστεί.
Guardian
Trending
![Τούρκος σεφ που δουλεύει στην Ελλάδα: Το 95% των Τούρκων προτιμούν χοιρινό παρά την απαγόρευση](https://img.bbmd.gr/img/500/max/90/2024/08/16/f21d23a5-ntoner.jpg?t=9Ug2DcXQ0D7vIFOteEoY-g)